محمد مؤمن بن محمد زمان تنكابني

165

تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي )

وجهة سعال وعلل جگر وگزيدن رنب بحرى نافع صداع وهزال ومصلحش فواكه ترش وگشنيز است شرى گياه حنظل است شربت فراسيونست شرار زرنيخ مصعد است شراب چموشى خريست كه در جزيرهء چموش بلاد مغرب با آب انگور وآب دريا بعمل ميآورند با عفوصة وتندى مىباشد شراب اسم اصطلاحى خمر است شربت خشخاش اسم فارسي وبا قود است شراب خرما اسم فارسي نپذ التمر است شراب دو شابى اسم فارسي نپند الدبس است شراب عسلى اسم فارسي نپند العسل است شراب مويزى اسم فارسي نپذ الذيب است شرنگ اسم فارسي حنظل است شش بندان اسم فارسي شرشنين است شش تره فواست ششقاقل شقاقل است شش ريث اسم بيخ نباتيست كه در دوير الغرباى بلاد مصر يافت مىشود سطبرتر از انگشتى وبميزه ومايل بزروى وجهة استسقاى زقى مجرب دانسته‌اند وگويند بدون كرب ومشقت اخراج زرداب مىكند شطبيه بلغة مغربى اسم نباتيست كثير الوجود در كوهاى برف دار وبرگ وتخم آن گياه مثل زيره است وطعمش با انكد شدى وشيرينى وبيخش چند عدد مجتمع وغير مستحكم وبعضى از آن زاست وبعضى كج وبالخاصية با وجود گرمى جهة بتهاى حاره نافع ومدر بول ومفتت حصاة ومجلل رياح معده ورافع آكله مستحكمه وضمادش بجهة علت معروف بشوكه گويند مجربست شطريه صغر بستانيست وبه فارسي مرزه نامند شعير به فارسي جو گويند بهترين أو سفيد باليده تازه وكهنهء ما وكه يك سال گذشته باشد بسيار بد است ودر آخر أول سرد وخشك وقليل الغذا وباقوة جاليه وقابضه ومجفف ورادع ومسكن غليان خون وصفرا وتشنگى ومصلح شير يتوعات ومورث لاغرى بدن ومضر مثانه ومصلحش روغنها را نيسونست وآرد وبو دادهء أو كه سويق نامند با قدرى شكر بهترين اغذيه اطفالست وچون خميرا أو را بگذارند تا ترش شود ودر دورغ حل كرده بعد از يكشب از يكوقتيه تا يكرطل از آن بنوشند جهة رفع تشنگى مفرط والتهاب معده وقى صفراوى وحكه وتبها واسهال صفراوى بيعديلست وآب مقشر مطبوخ أو به حدى كه مهرا پخته شده باشد ماء الشعير نامند سرد وتر ومدر بول ومسكن حدة خون واخلاط محرقه وسريع الانحدار ومولد خون صالح ومرطب وجهة بتهاى تند وجگر حار وسل ودق وقوحهء ريه وامعأ وسعال حار يابس نافع ومرخى معده ومضر احشاى بارده ونفاخ ومصلح وكلقند ودر حين اعتقال طبع استعمال أو را جايز ندانسته الند ومطبوخ با نصف أو خشخاش كوبيده جهة صداع حار وبا اضافه قرطم جهة اخراج بلغم لزج ومنع شرى وتقيح سدد وباعناب وانچه وسپستان وپرسيا وشان جهة سعال ودرد سينه مجربست وشيرهء جوكه كشك الشعير نامند سرد ومايل بخشكى وغليطتر از ماء الشعير وجهة اسهال صفراوى وانرجهء حارة مفيد است وضماد آرد أو رادع ومحلل أو رام صلبه وكشاينده دمل وإكليل الملك وپوست خشخاش جهة ذات الجنب وبا آب به جهة نقرس حار ومطبوخ أو با سركه جهة جرب وحكه وبا بنج وافيون وكاهو ومانند أو جهة صداع وورم چشم ونزلات وباد سرخ واستحكام دادن عضو شكسته وكوفت ويده وغرغرهء شيرهء أو جهة ورم ودرد كلو وطلاى مطبوخ أو با انچير با ماء العسل جهة تحليل أو رام بلغمى وحاره بغايت مؤثر وضماد سوختهء أو جهة گلف وخزاز مانع است شعر به فارسي مو نامند واو متولد از بخارات أخلاط ومحترق آن متكون مىشود وبغايت يا بس وخواص موى هر حيواني در طي ذكر آن مذكور است ومراد از مطلق شعر موى انسانست چون بسركه تركرده بر زخم سگ ديوانه كز يده بگذارند رفع سميت آن مىكند وبا شراب وروغن زيتون مانع ورم وجراحت سرو سوخته أو بغايت مجفف وبيلذع ومسخن وجهة آكله وخشك كردن زخمها مجرب وجهة قلاع وقروح وبا كندر وزفت جهة جراحت سرو با مردا سنگ جهة تسكين جرب وحكه قوى چشم وبا آب وروغن زيتون جهة سوختگى آتش وذر وأو جهة بروز مقعد بغايت مؤثر وقطور أو با سفيداب وتوتياى مغسول وگل ارمنى جهة حرقة البول مجرب وبخور أو جهة اختناق رحم ومصرع سددى وگريزانيدن هوام وحمول أو جهة سبلان رحم وبتخفيف رطوبات مؤثر وبا ماء الشعير كه از تقطير أو حاصلشود وجهة رويانيدن موى مجربست شعر الغول كباهى است بيساق وثمر ومنحصر در أوراق خشن شبيه بسرخس ومايل بسياهى وبيخش سياه وپر ريشه وغير پرسياوشانست ودر دارالمرز كثير الوجود ودر تنكابن كرف نامند ودر خواص قريب به پرسياوشانست ودر ثيقهء سينه قويتر از آنست شعر الجيا ونباتيست غير پرسياوشان شبيه بموى يال است وباريك وسياه وچندين عدد بشكل دسته در يكجا ميرويد وبر روى زمين پهن مىشود وبى برگ وساق وبيخ وچون بسوزانند بوى موى سوخته ميدهد گرم وخشك وبخور أو را جهة تب ربع مجرب دانسته‌اند وگويند تعليق أو مانع ماندكى را روانست شعر الجن شعر الغول است شعر الأرض وشعر الخنازير شعر الجيا داست شعارير فناى بتريست سعور الصقالبه زعفرانست شعير رومى خند روس است شغال بغين اسم كلب برسى وآن ابن